Bæjarstjórn Grindavíkur samþykkti vorið 2008 að byggja og starfrækja menntaskóla í Grindavík en undirbúningsvinna hófst ári fyrr. Hin nýju framhaldsskólalög verða lögð til grundvallar. Gert er ráð fyrir að skólinn verði einkarekinn og skal hann skipulagður með þriggja ára námi til stúdentsprófs, framhaldsskólaprófi, öðrum lokaprófum og starfsbraut. Mikil áhersla verður lögð á sérstöðu og einkennandi þætti í bæjarfélaginu og um leið hafðir í huga margir áhugaverðir möguleikar sem hér eru til staðar. Þar má nefna hinn mikilvæga sjávarútveg, vaxandi ferðaþjónustu, öflugt félags- og íþróttastarf, hina fjölbreyttu náttúru í Reykjanesfólkvangi og ekki síst hinn mikla jarðhita í næsta nágrenni. Stefnt var að því að skólinn tæki til starfa haustið 2009 en það gekk ekki eftir, þess í stað er stefnt að því haustið 2011.

Verkefnisstjóri:
Eyjólfur Bragason.
eyjolfurre@simnet.is
Undirbúningsnefnd af hálfu Grindavíkurbæjar:
Garðar Páll Vignisson, formaður, gardvi@grindavik.is
Petrína Baldursdóttir, 
Guðmundur Pálsson

Fundargerðir og bréf undirbúningsnefndar:

Fundargerð 30. sept. 2008
Fundaragerð 13. okt. 2008
Fundargerð 6. nóv. 2008
Fundur 18. des. 2008 með menntamálaráðuneyti
Bréf til menntamálaráðherra (1)
Bréf til mennamálaráðherra (2)
Fundur með ráðherranefnd (1)

Fundur með ráðherranefnd (2)
Bréf til þingmanna
Fundargerð 11. júní 2009

Frumskýrsla um MG:

Formáli
Skýrsla þessi er samin og lögð fyrir undirbúningsnefnd um stofnun framhaldsskóla í Grindavík til þess að gefa kost á heildarsýn yfir þau verkefni sem framundan eru. Skýrslan birtir þær aðstæður sem nú eru í Grindavík og þá þörf fyrir framhaldsskóla og þá samstöðu sem ríkir með bæjarstjórn og íbúum um framkvæmd þessa máls. Þá er einnig vikið að skipan og gerð væntanlegs skóla.

Grindavík, stutt yfirlit
Grindavík á sér langa og merkilega sögu allt frá því að Landsnámabók greinir frá því að Molda-Gnúpur Hrólfsson og Þórir Haustmyrkur Vígbjóðsson hafi numið land í Grindavík, Selvogi og Krísuvík. Öll saga byggðarinnar einkennist af harðri lífsbaráttu til lands og sjávar. Sú barátta kostaði miklar fórnir, fátækt og manntjón en aldrei brást íbúum kjarkur til að halda baráttunni áfram og víða má finna glæstar frásagnir af dug og djörfung sem skóp þann anda sem einkennt hefur samstöðu íbúanna allt til þessa dags.

Sjávarútvegur hefur löngum verið sú atvinnugrein sem íbúar hafa byggt afkomu sína á. Ætíð hafa orðið miklar framfarir á því sviði og Grindavík verið með þeim stöðum þar sem mestur afli hefur verið færður til hafnar enda mjög góð fiskimið skammt undan. Frá Grindavík hafa verið gerð út skip af öllum stærðum á vegum öflugra fyrirtækja. Löngum hefur svo landbúnaður verið stundaður samhliða sjávarsókn.

Sú staðreynd blasir nú við að breytingar í sjávarútvegi hafa valdið því að störfum þar fækkar og því er nauðsyn að leita nýrra leiða um atvinnuhætti og afkomu þótt enn sé Grindavík þróttmikill útgerðarbær.

Það er álit manna að margvísleg ferðaþjónusta eigi sér mikla framtíð í bænum. Má þar nefna strax Bláa lónið sem þegar dregur að sér mikinn fjölda ferðamanna og þessu fylgir mikil uppbygging og þjónusta sem fer sívaxandi. Í bænum er Salfisksetur Íslands. Þar er að finna mikinn fróðleik um þessa mikilvægu grein sjávarútvegsins sem hófst þegar þilskipin komu til sögunnar og síðar togarar og varð að stóriðju um langt árabil enda mikilvægur hluti af afkomu þjóðarinnar og átti Grindavík þar stóran hlut. Þetta safn hefur vakið verðskuldaða athygli ferðamanna og er þegar orðinn miðpunktur upplýsinga um aðra möguleika til athafna fyrir ferðamenn.

Með stofnun Reykjanessfólkvangs árið 1975 var lagður grundvöllur að víðtækri þjónustu við þá ferðamenn sem óska eftir menningarlegri og fræðandi útivist og fólkvangurinn nýtur nú vaxandi áhuga skólafólks og námshópa og um leið opnast möguleikar til síaukinnar þjónustu við þessa áhugahópa.

Allir þessir möguleikar eru fyrir hendi, en samt vekur það athygli að bærinn hefur þegar komið á fót margvíslegri þjónustu og í því birtist öflugt frumkvæði og sjálfstæði um framkvæmdir. Í bænum er lögregla, slökkvilið, fjölvirk heilsugæsla ásamt dvalarheimili fyrir eldri borgara og íþróttamiðstöð ásamt sundlaug. Þá má einnig nefna gott bókasafn, tónlistarskóla, starfsemi kirkjunnar, góðan golfvöll og nú er hafin uppbygging í þágu hestamennsku. Bærinn hefur byrjað framkvæmdir við gerð fyrsta flokks tjaldsvæðis með öllum helstu þægindum fyrir ferðafólk.

Í Grindavík búa nú um tvö þúsund og níu hundruð manns og gert er ráð fyrir að árleg fjölgun í bænum verði nálega fjögur prósent. Lega bæjarins er um margt mjög hagstæð og mun batna verulega þegar hinn væntanlegi Suðurstrandarvegur verður lagður, því að þá mun umferð aukast verulega milli Suðurnesja og Suðurlands. Grindavík verður heppilegur áningarstaður sem kallar á aukna þjónustu á ýmsum sviðum.

Í Grindavík er öflugt starf í leikskóla og grunnskóla sem telur um fimmhundruð nemendur og er þegar hafin bygging nýs húsnæðis fyrir það skólastig. Einnig má geta þess að Miðstöð símenntunar á Suðurnesjum mun bjóða upp á nám í Grindavík í vetur. Í boði er nám í Menntasmiðju kvenna, íslensku fyrir útlendinga, námskeið fyrir lesblinda og grunnmenntaskólann.

Í bænum er samstaða mikil um íþróttalíf og kemur það fram í einstökum árangri Grindvíkinga á þeim vettvangi.

Öll þessi kynning á aðstæðum í Grindavík leiðir glögglega í ljós hversu sjálfstæði bæjarfélagsins er mikið, og öflugt frumkvæði og samvirkni hefur komið mörgu góðu til leiðar.

Þörf er fyrir framhaldsskóla
Yfirlit um aðstæður og breytingar á atvinnuháttum sem hér hefur verið vikið að birtir augljósa þörf fyrir aukin tækifæri til náms fyrir ungmenni byggðarinnar og aðra þá sem þess óska. Talið er eðlilegast að það nám fari fram í heimabyggð.

Núverandi ástand hefur ýmsa ókosti. Nemendur frá Grindavík hafa þurft að sækja framhaldsskóla ýmist til Keflavíkur eða á höfuðborgarsvæðinu og þó nokkrir hafa sótt skóla til Akureyrar. Þetta veldur auknum kostnaði og því fylgir viss vandi fyrir unglinga á viðkvæmum aldri að verða fyrir nýjum áhrifum fjarri heimilum sínum. Sú hætta hefur fylgt að nemendur frá Grindavík hafa einangrast félagslega og það valdið þeim erfiðleikum, hugsanlega vegna þess að stuðning að heiman vantar. Reynslan er sú að nám fjarri heimabyggð eykur á brottfall nemenda.

Flestir nemendur frá Grindavík sækja skóla í Keflavík. Við fyrstu sýn virðist þetta hagkvæmt þvi vegalengdin er ekki ýkja mikil. Það eru þó töluverð viðbrigði fyrir ungling sem hefur verið í göngufæri við skólann sinn að þurfa allt í einu að ferðast um sextíu kílómetra á dag til dvalar í öðru byggðarlagi. Við þetta bætist að samgöngur á milli Grindavíkur og Keflavíkur eru fremur stopular og veður og færð misjöfn. Unglingar grípa því oft til þess ráðs að fara á puttanum á milli. Þetta veldur foreldrum áhyggjum. Þessi fjarlægð frá heimabyggð hefur það einnig í för með sér að æskilegt samband foreldra við skólana verður minna en heppilegt er.

Bæjarstjórn Grindavíkur hefur því markað þá stefnu að bregðast við breyttum aðstæðum á sviði félags- og atvinnuhátta með því að leggja sérstaka áherslu á að efla þátt fræðslu og menningar í Grindavík. Könnun meðal nemenda og foreldra hefur í leitt í ljós ákveðinn stuðning við þessa stefnu og svo mun um bæjarbúa almennt. Það er og greinilegt að þessu markmiði fylgja margir góðir kostir.

Það er grundvallaratriði í þessari stefnu að byggður verði og starfræktur framhaldsskóli í Grindavík sem um leið verði miðstöð félags- og menningarstarfs í bænum. Lögð er áhersla á í þessu sambandi að haft verði náin samráð við ýmsa aðila innan bæjarfélagsins um allar framkvæmdir á þessu sviði.

Síðustu ár má greina aukinn áhuga á því að framhaldsskólastigið færist nær heimabyggð og staðfestir vaxandi áhuga í landinu á aukinni menntun. Í þessu sambandi má nefna greinargerð með frumvarpi til hinna metnaðarfullu laga um framhaldsskóla nr. 92/2008. Þar er að finna eftirfarandi um markmið laganna: ,, að veita framhaldsskólum frelsi til að þróa sérstakar brautir sem byggjast á sérstöðu þeirra og styrkleika og spurn eftir sérhæfðum námsleiðum og úrræðum " Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir menntamálaráðherra studdi þetta markmið með orðum sem voru birt í Morgunblaðinu 19. febrúar 2008 í tilefni af að undirritaður var samningur um stofnun og byggingu framhaldsskóla í Mosfellsbæ. Þar segir hún m.a.: ,, Nýs framhaldsskóla bíða fjölmörg tækifæri. Það frumvarp sem nú liggur fyrir Alþingi um ný lög um framhaldsskóla mun veita honum frelsi og svigrúm til mótunar framsækinnar skólastefnu er gefur skólanum tækifæri að marka sér sérstöðu frá fyrsta degi. Aukin sérstaða skóla eykur fjölbreytni í skólakerfinu og eykur líkurnar á því að ungmenni finni sér nám við hæfi ".

Í nýju lögunum er áréttað að framhaldsskóli er beint framhald af grunnskóla og hvatt er til að skil á milli þessara skólastiga verði sveiganleg og einnig er gert ráð fyrir fræðsluskyldu til átján ára aldurs. Hvort tveggja á vel við í Grindavík. Skóli þar í heimabyggð bætir mjög aðstöðu nemenda. Skólinn er í göngufæri, nánd heimilis og foreldra/forráðamanna veitir bæði stuðning og öryggi og aðgengi að öllu félagslífi er mun auðveldara. Þetta ætti einnig að stuðla gegn brottfalli og bæta árangur þeirra í námi. Menntaskóli heima fyrir yrði hvatning fyrir þau ungmenni sem hafa horfið frá námi, en gætu nú tekið upp þráðinn að nýju. Á sama hátt verða öll samkipti heimila og skóla mun auðveldari og öll aðstoð við nemendur nýtist betur. Kostnaður við ferðir og nám nemenda verður minni og áhyggjur foreldra af ferðum barna minnkuðu.

Allar líkur benda til þess að skóli í heimabyggð muni auka áhuga atvinnurekanda á starfi skólans enda má ætla að aukin menntun og eftir atvikum sérhæfð muni skila hæfara starfsfólki.

Með framhaldsskóla í Grindavík mun hagur bæjarfélagsins batna á margan hátt. Alkunna er að foreldrar velja sér búsetu þar sem skólastarf, heilbrigðismál og önnur þjónustu er góð. Menntaskóli hér mun því ráða miklu um val á þessu sviði því almenn þjónusta er fyrir hendi. Það er verðmætt hverju bæjarfélagi að unga fólkið geti og vilji setjast að í heimabyggð en hverfi ekki á braut.

Menntaskóli fjölgar eðlilega í þeim hópi sem leitar sér framhaldsmenntunar á ýmsum sviðum og vaxandi tækifæri heima fyrir verður þeim hvatning til að snúa heim og taka upp störf þar og leggja fram menntun sína og hæfni til nýsköpunar.

Þetta gildir á sama hátt um það fólk sem ekki stefnir á langskólanám, því að í lögum um framhaldsskóla er þeim búinn möguleiki til að ljúka skilgreindu framhaldsskólaprófi. Þetta nám er hægt að veita í samvinnu við aðila á sviði atvinnu og þjónustu eins og í sjávarútvegi, verslun, skólum og heilbrigðisþjónustu. Allt þetta styrkir samfélagið í heild.

Fjölgun íbúa og frumkvæði þeirra mun að sjálfsögðu auka tekjur bæjarins og um leið hagsæld samfélagsins. Benda má á að OECD hefur sent frá sér skýrslu þar sem kemur fram að því meiri áhrif sem nemendur, foreldrar, fyrirtæki eða samtök hafi á starf skóla þeim mun meiri sé ánægja þeirra með skólann. Allt bendir til að svo muni einnig verða hér í Grindavík.

Skipan framhaldsskólans og gerð hans
Það er nauðsynlegt öllum sem fjalla um uppeldis- og skólamál að gera sér glögga grein fyrir þeim ótrúlegu og gjörtæku breytingum sem hafa orðið á þessum vettvangi. Miðaldra fólk og eldri kynslóðir eiga bókstaflega í erfiðleikum með að skilja það viðhorf sem skapast hefur með nýrri tækni og samskiptamöguleikum sem nú eru fyrir hendi. Hin nýja tækni hefur algjörlega breytt heimsmynd manna og flutt hvers konar upplýsingar, fræðslu og atburði beint heim í stofu til okkar. Þetta þýðir að allar aðgerðir í menntamálum verða að taka mið af þessum nýju aðstæðum. Sjálfsagt er að skoða þessi mál gagnrýnum huga en sú þróun er hafin sem ekki er skynsamlegt að standa í gegn heldur er það kjarni allrar viðleitni að opna leiðir og nýta alla tækni sem mest og koma þannig til móts við þörf fólks til aukinnar menntunar. Þessi viðleitni er þegar hafin og henni munum við fylgja í starfsemi skólans í Grindavík.

Nefndarmenn hafa kannað á hvern hátt skólar hafa brugðist við nýjum viðhorfum. Flestir starfa enn í sama formi en hafa að sjálfsögðu leitast við að laga starf sitt að breyttum aðstæðum og nýtt sér nýja tækni á ýmsan hátt. Á Snæfellsnesi og í Borgarnesi hafa nýlega verið stofnaðir framhaldsskólar sem byggja skipan og gerð á þeim möguleikum sem hafa opnast með upplýsingatækni. Í viðræðum við forráðamenn þessara stofnana vekur sérstaka athygli hversu mikil ánægja og samstaða ríkir heima fyrir með það hversu vel hefur tekist til.

Þessi könnun okkar sýnir glögglega að stofnun skólans í Borgarnesi er mjög heppileg fyrirmynd að stofnun framhaldsskóla í Grindavík. Í bréfi til nemenda sinna við upphaf þessa skólaárs segir Ársæll Guðmundsson skólameistari MB m.a. eftirfarandi: ,, Frá upphafi undirbúnings fyrir Menntaskóla Borgarfjarðar hefur verið lögð áhersla á að skólinn fari ótroðnar slóðir í kennsluháttum og aðferðafræði við að mennta nemendur sína. Við hönnun skólans var tekið mið af þörfum nemenda og nýbreytni í kennsluháttum. Kennslan er tæknivædd og gengið er út frá því að allir nemendur og kennarar hafi fartölvur. Engin hefðbundin annarpróf eru við skólann og miðað er við þriggja ára nám til stúdentsprófs...." Þessar forsendur virðast eiga einnig vel við hér í Grindavík en að sjálfsögðu munum við miða aðgerðir við okkar eigin aðstæður og fara okkar eigin leiðir að sama skapi.

Með þetta í huga þarf allur undurbúningur að miðast við eftirfarandi kjarnaatriði:
- Skólanum er ætlað að vera einkarekinn og verður meginverkefni hans að bjóða upp á framhaldsskólabraut og þriggja ára nám til stúdentsprófs samkvæmt samkomulagi við menntamálaráðuneytið. Auk þess skal gert ráð fyrir að skólinn veiti almenningi tækifæri til aukinnar menntunar.
- Skólinn skal skapa sér sérstöðu þar sem tillit er tekið til aðstæðna og nýti sér þau tækifæri sem með því bjóðast.
- Skólinn á einnig að vera miðstöð og vettvangur fyrir hvers konar félags- og menningarstarfsemi í bænum.
- Hönnun og gerð húsnæðis skal taka mið af þeirri starfsemi sem þar á að fara fram.

Lokaorð
Hér hefur verið leitast við að gera grein fyrir aðstæðum hér í Grindavík, greinilegri þörf fyrir framhaldsskóla og félagslega miðstöð, skipan og gerð væntanlegs skóla og hönnun húsnæðis. Öll rök hníga að því að hafist verði handa nú þegar við undirbúning að stofnun skólans og framkvæmdir í þágu hans. Hinn greinilegi áhugi og sterka samstaða í bæjarstjórn og meðal bæjarbúa ættu að sigla þessu máli farsællega í höfn.